Ngojay ka Baplat: Jelajah Beberapa Kolam Renang Doeloe

Dulu, saat saya di sekolah dasar, kolam renang terdekat untuk praktek pelajaran olahraga berenang adalah Baplat di Sanding. Semula saya pikir, Baplat adalah nama tempat. Ternyata “baplat” itu ucapan lidah Sunda yang keseleo untuk menyebut badplaats, bahasa Belanda untuk kolam renang atau kolam pemandian umum. Ini bukan pitnah

Setidaknya ada dua istilah untuk menyebut tempat berenang, “badplaats” dan “zwembad”. Badplaats lebih berarti tempat pemandian umum dan tidak harus selalu berupa kolam renang. Bisa berupa pancuran, pantai, resort, sungai, kolam alam, yang pokoknya digunakan sebagai tempat pemandian umum. Kalau zwembad memang berarti swimming pool atau kolam renang. Tapi entah kenapa untuk kolam renang di Sanding ini orang-orang menyebutnya sebagai badplaats, bukannya zwembad. Mungkinkah dulunya memang hanya berupa pemandian umum?

Saya dulu sekolah di SD Cakrabuana (sekarang SD Kotakulon X), yang terletak di pojokan jalan Cakrabuana dan jalan Pasundan. Jadi, kalau ada praktek pelajaran berenang itu, untuk menuju Baplat, rombongan anak Cakrabuana ngaleut melewati gang kecil dari jalan Pasundan ke jalan Dayeuhandap, terus ke bendungan Cipeujeuh di ujung Dayeuhandap, lanjut menyusuri jalan setapak, dan kemudian galengan sawah, hingga mencapai Baplat dari arah belakang. Tapi, kalau hari-hari biasa mah, pas jam istirahat atau sepulang sekolah, anak-anak sukanya berenang di sebuah situ (danau kecil), dekat pemakaman Dayeuhandap. Kalau yang ini benar-benar badplaats bukan zwembad, plus gatal-gatal pula setelahnya.

Di tahun 1980-an itu, Baplat memang sudah tidak terlalu terawat. Padahal, kalau dari segi fasilitas, Baplat sudah lumayan. Konon, Baplat punya sumber mata air sendiri. Terus, kolamnya pun punya dua, satu kolam untuk anak dan kolam yang lainnya untuk orang dewasa, lengkap dengan lintasan untuk lomba renang dan menara loncat.

Sampai suatu hari, saya baca sebuah iklan perumahan. Pada iklan itu disebutkan lokasinya sebagai “dekat ex kolam renang Sanding”. Beu! Baplat memang ternyata sudah jadi kolam pemancingan ikan, entah sejak kapan. (Mudah-mudahan saja masih ada yang menyimpan dokumentasi foto-foto lama Baplat dan bisa berbagi dengan saya di sini).

Baplat di Sanding itu bukan satu-satunya badplaats atau zwembad yang pernah ada di Garoet tempo doeloe. Berdasarkan sumber-sumber yang ada, beberapa kolam renang dan pemandian memang pernah melengkapi Garoet dan sekitarnya sebagai destinasi turis di masa kolonial. Yang saya tahu, pada tahun 1980-an itu kolam renang sisa jaman dulu hanya Baplat di Sanding, kemudian kolam renang di Ngamplang, dan Cipanas. Jadi, sebelum benar-benar terlupakan, sekarang saya ajak anda untuk melihat beberapa foto-foto jadul badplaats dan zwembad di Garoet.

Badplaats/Zwembad Tjipanas

Badplaats Tjipanas bij Garoet, bij de warmwaterbron. (Sumber: KITLV)

Badplaats Tjipanas bij Garoet, bij de warmwaterbron. (Sumber: KITLV)

Badplaats Tjipanas   (Sumber: delcampe.net)

Badplaats Tjipanas (Sumber: delcampe.net)

Badplaats Tjipanas by [sic] Garoet. (Sumber: KITLV)

Badplaats Tjipanas by [sic] Garoet. (Sumber: KITLV)

Auto op parkeerplaats bij badplaats, Tjipanas, (Sumber: Tropenmuseum)

Auto op parkeerplaats bij badplaats, Tjipanas, (Sumber: Tropenmuseum)

Badplaats Tjipanas, Garoet. Vijver met houten gebouwen. (Sumber: geheugenvannederland.nl)

Badplaats Tjipanas, Garoet. Vijver met houten gebouwen. (Sumber: geheugenvannederland.nl)

Visvijvers gezien vanaf de heuvel achter het badhuis Tjipanas Garoet, Preanger (Sumber: Tropenmuseum)

Visvijvers gezien vanaf de heuvel achter het badhuis Tjipanas Garoet, Preanger (Sumber: Tropenmuseum)

Badplaats Tjipanas bij [sic] Garoet (Sumber: KITLV)

Badplaats Tjipanas bij [sic] Garoet (Sumber: KITLV)

Garoet. In het zwembad Tjipanas werd o.l.v. de Brigade Sportofficier, 1e Lt. J. Hopkes een 14-daagse sportcursus gehouden voor gegadigden van de 3e Infanterie Brigade, die na deze cursus naar hun onderdeel terugkeren om aldaar als sportleiders op te treden. Res. 1e Lt. Hopkes geeft zwemles. (Sumber: gahetna.nl)

Garoet. In het zwembad Tjipanas werd o.l.v. de Brigade Sportofficier, 1e Lt. J. Hopkes een 14-daagse sportcursus gehouden voor gegadigden van de 3e Infanterie Brigade, die na deze cursus naar hun onderdeel terugkeren om aldaar als sportleiders op te treden. Res. 1e Lt. Hopkes geeft zwemles. (Sumber: gahetna.nl)

Europese vrouwen in een warm bad te Tjipanas bij Garoet (Sumber: KITLV)

Europese vrouwen in een warm bad te Tjipanas bij Garoet (Sumber: KITLV)

Badplaats/Zwembad Sanding

Door de Brigade-Sport-Officier de 1e lt. Hopkes worden er in Garoet en Tassikmalaja iedere maand proeven aangenomen voor het zwemdiploma. Een kijkje in het zwembad Sanding bij Garoet. Met benzineblikken zijn de banen afgezet. (Sumber: gahetna.nl)

Door de Brigade-Sport-Officier de 1e lt. Hopkes worden er in Garoet en Tassikmalaja iedere maand proeven aangenomen voor het zwemdiploma. Een kijkje in het zwembad Sanding bij Garoet. Met benzineblikken zijn de banen afgezet. (Sumber: gahetna.nl)

Zwembad Villa Dolce

AK Garoet, Grand Hotel Villa Dolce, Zwembad (Sumber: ansichtskartenserver.de)

AK Garoet, Grand Hotel Villa Dolce, Zwembad (Sumber: ansichtskartenserver.de)

Zwembad Ngamplang

Zwembad van hotel Ngamplang bij Garoet, West-Java (Sumber: KITLV)

Zwembad van hotel Ngamplang bij Garoet, West-Java (Sumber: KITLV)

Vrouw in een zwembad, vermoedelijk te Ngamplang bij Garoet (Sumber: KITLV)

Vrouw in een zwembad, vermoedelijk te Ngamplang bij Garoet (Sumber: KITLV)

Vrouw in een zwembad, vermoedelijk te Ngamplang bij Garoet (Sumber: KITLV)

Vrouw in een zwembad, vermoedelijk te Ngamplang bij Garoet (Sumber: KITLV)

Zwembad Tjisoeroepan

Zwembad te Tjisoeroepan (Sumber: KITLV)

Zwembad te Tjisoeroepan (Sumber: KITLV)

Zwembad te Tjesaroepan bij Garoet, West-Java (Sumber: KITLV)

Zwembad te Tjesaroepan bij Garoet, West-Java (Sumber: KITLV)

Sebetulnya masih ada satu lagi kolam renang atau pemandian, yaitu di Hack Radium Hotel Kamodjang. Tapi sayang, fotonya belum saya peroleh.

Het Hacks Radium Hotel in de Kawah (krater) van de berg Kamodjang bij Garoet op Java in de jaren 20 of 30. (Sumber: maritiemdigitaal.nl)

Het Hacks Radium Hotel in de Kawah (krater) van de berg Kamodjang bij Garoet op Java in de jaren 20 of 30. (Sumber: maritiemdigitaal.nl)

Satu hal, badplaats dan zwembad yang disebut di atas itu pada masanya hanya untuk orang-orang bule saja. Alhasil, orang pribumi mah harus nyari yang alami saja.

[M.S]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s